قرار داد آتی سهام :
قراردادی است که در آن فروشنده تعهد میکند در سررسید تعیین شده، تعداد معینی از سهم
پایه را به قیمتی که در زمان انعقاد قرارداد تعیین میشود بفروشد و در مقابل خریدار
متعهد میشود آن سهام را در تاریخ سررسید خریداری کند.
تعداد سهام مشخص شده در هر قرارداد بیانگر اندازه قرارداد است و تمامی آنها، سهام شرکتی
است که در نماد معاملاتی قرارداد آتی مشخص شده است. این نماد به صورت ترکیبی از علامت
اختصاری سهم پایه، سال و ماه سررسید قرارداد میباشد.
هر نماد معاملاتی در دوره مشخصی از سال معامله شده و پس از آن وارد دوره تحویل
میگردد که این دوره پس از آخرین روز معاملاتی آغاز و تا انتهای ماه قرارداد ادامه
دارد و طی آن تسویه فیزیکی یا نقدی صورت میگیرد.
برای معاملات این قراردادها، محدودیتهای قیمتی و حجمی وجود دارد. به طوریکه
در هر روز معاملاتی نوسان قیمتی در دامنه مشخصی صورت میگیرد و ورود سفارش در هر روز
تنها در دامنه نوسان قیمت، مجاز است. همچنین هر کارگزار و مشتری ملزم است در لحظه سقف
موقعیتهای تعهدی باز به ازای هر نماد معاملاتی را رعایت نماید. موقعیت تعهدی که در
بازار تسویه نهایی نشده است را موقعیت تعهدی باز گویند.
مفهوم وجه تضمین در قراردادهای آتی سهام :
به منظور اطمینان از انجام تعهدات، هر یک از طرفین معامله درصدی از ارزش قرارداد که
معمولا 20% است را به عنوان وجه تضمین اولیه نزد کارگزار سپرده میکنند که متناسب با
تغییر ارزش قراردادهای آتی، حساب هر یک از طرفین تعدیل میشود.
تعداد سهام مشخص شده در هر قرارداد بیانگر اندازه قرارداد است و تمامی آنها، سهام شرکتی
است که در نماد معاملاتی قرارداد آتی مشخص شده است. این نماد به صورت ترکیبی از علامت
اختصاری سهم پایه، سال و ماه سررسید قرارداد میباشد.
کارگزار مجاز است علاوه بر وجه تضمین اولیه، درصدی از ارزش پایه قرارداد را به صورت
وثیقه دریافت نماید که مقدار آن از سقف مشخص در قرارداد که معمولا 20% ارزش پایه قرارداد
است، تجاوز نخواهد نمود.
مزایای و معایب قرارداد آتی :
با انعقاد قرارداد آتی، خریدار و فروشنده میتوانند قیمت سهام را برای زمان آینده تثبیت
کند و بنابراین از ریسک نوسانات مربوط به قیمت جلوگیری نمایند. و به ویژه به عنوان
ابزار پوشش ریسک در مدیریت پرتفوی به حساب میآیند. سرمایهگذاران با پرداخت بخشی از
ارزش قرارداد، مالک سهام پایه خواهند شد لذا معامله قراردادهای آتی به دلیل این ویژگی
اهرمی با سود و زیان بالایی به همراه دارد.. قیمت این قراردادها، براساس اقدامات شرکت
منتشر کننده سهم پایه مثل افزایش سرمایه و تقسیم سود تعدیل میشوند. با این حال، توقفهای
طولانی، نوسانات شدید قیمت سهم بعد از بازگشایی نماد و صفهای سنگین خرید و فروش در
نماد معاملاتی سهم بر ریسک این قراردادها میافزایند.
نحوه معامله قرارداد اتی سهام:
نمودار
تسویه نهایی:
قرارداد آتی پس از آخرین روز معاملاتی، وارد دوره تحویل میشود و سرمایه گذار در صورتی
که در طی دوره معامله موقعیت تعهدی خود را بسته نباشد باید اقدام به تسویه نماید.
نمودار
کارمزد معاملات آتی سهام
قرارداد آتی پس از آخرین روز معاملاتی، وارد دوره تحویل میشود و سرمایه گذار در صورتیسقف
کارمزد معاملات قرارداد آتی سهام به شرح زیر میباشد:
|
شرح |
خرید |
فروش |
|
شرکت بورس اوراق بهادار تهران
|
0.00032
|
0.00048
|
|
شرکت سپردهگذاری مرکزی
|
0.00032
|
0.00048
|
|
سازمان بورس و اوراق بهادار
|
0.0004
|
0.0006
|
|
کارگزاری
|
0.004
|
0.004
|
|
جمع
|
0.00504
|
0.00556
|
سقف کارمزد شرکت سپرده گذاری از محل تسویه نقدی یا تحویل فیزیکی در پایان دوره قرارداد
پنج هزارم درصد ارزش قرارداد بر حسب قیمت تسویه آخرین روز معامله خواهد بود.
در ادامه به منظور درک صحیحتر از نحوه انجام معاملات این قرارداها، مثالی ارائه شده
است. فرض کنید قرارداد آتی سهام مخابرات با اندازه 8,500 سهم و تاریخ تحویل 23/12/89
در حال حاضر(1/9/89) با قیمت 3,000 ریال و در نماد "اخابر 8912" مورد معامله قرار میگیرد.
خریدار 1 عدد از این قرارداد متعهد است در تاریخ تحویل 8,500سهم را به قیمت 3,000ریال
از فروشنده خریداری و فروشنده نیز متعهد است 8،500سهم را به خریدار تحویل دهد.
هر یک از طرفین معامله ملزم هستند که در لحظه انجام معامله 20% ارزش قرارداد، معادل
5,100،000ریال را به عنوان وجه تضمین اولیه نزد کارگزار سپرده کنند. حداقل وجه تضمین
در این معامله 3,060,000 ریال (60% وجه تضمین اولیه) خواهد بود. در صورتی که طی روزهای
معاملاتی آتی قیمت این قرارداد کاهش یابد معادل کاهش ارزش قرارداد از حساب خریدار کسر
و به حساب فروشنده افزوده خواهد شد در صورتی که حساب خریدار به حداقل مجاز برسد، از
سوی کارگزاری پیامی مبنی بر افزایش حساب تا سطح وجه تضمین اولیه دریافت خواهد نمود.
|
تاریخ |
قیمت |
ارزش قرارداد |
حساب سپرده فروشنده نزد کارگزار
|
مبلغ انتقالی بین حسابها نسبت به روز معامله |
حساب سپرده خریدار نزد کارگزار |
|
1/9/89
|
3,000
|
25,500,000
|
5,100,000
|
-
|
5,100,000
|
|
15/9/89
|
2,800
|
23,800,000
|
3,400،000*
|
1,700,000
|
6,800,000
|
|
30/9/89
|
2,750
|
23،375,000
|
7,225,000
|
2,125,000
|
2,975,000
|